Η έκθεση του UNEP για το Χάσμα Εκπομπών 2026 δίνει μια ξεκάθαρη απάντηση: ο περιορισμός της υπερθέρμανσης στον 1,5°C με μικρή ή καθόλου υπέρβαση δεν είναι πλέον εφικτός. Ακόμα και στο πιο φιλόδοξο σενάριο που απομένει, η θερμοκρασία θα φτάσει στο αποκορύφωμά της στους 1,7–1,8°C και θα μπορούσε να επιστρέψει στον 1,5°C μέχρι το 2100. Τον Σεπτέμβριο η Γη ήταν 1,63°C θερμότερη από την προβιομηχανική εποχή, σύμφωνα με το Copernicus, και το 1,5°C, το όριο της Συμφωνίας του Παρισιού, μοιάζει πια λιγότερο με στόχο και περισσότερο με σημείο που ήδη περνάμε. Το ερώτημα δεν είναι πλέον αν θα το ξεπεράσουμε, αλλά πόσο και για πόσο καιρό θα μείνουμε πάνω από αυτό. Το Copernicus αναμένει ότι οι μήνες πάνω από τον 1,5°C θα συνεχιστούν και το 2027.

Η ενημέρωση του WMO του Μαΐου 2026 δίνει πιθανότητα 91% τουλάχιστον μία χρονιά ανάμεσα στο 2026 και το 2030 να ξεπεράσει τους 1,5°C, και πιθανότητα 75% να τους ξεπεράσει ο πενταετής μέσος όρος. Μία μεμονωμένη ζεστή χρονιά δεν σημαίνει ακόμη ότι ο στόχος του Παρισιού χάθηκε, γιατί ο στόχος αφορά τη μακροπρόθεσμη υπερθέρμανση και συνήθως μετριέται σε περίοδο 20 ετών. Τέτοιες χρονιές όμως γίνονται όλο και πιο συχνές.

Πόσο μακριά είμαστε και τι χρειάζεται

Για να μείνει η υπέρβαση όσο χαμηλά γίνεται, οι παγκόσμιες εκπομπές θα έπρεπε να μειωθούν κατά 18% έως το 2030 και κατά 45% έως το 2035, σε σχέση με το 2025. Οι τωρινές εθνικές δεσμεύσεις για το κλίμα, αν υλοποιηθούν πλήρως, θα φέρουν μειώσεις μόλις 5–8% και 11–15% αντίστοιχα.

Με τις πολιτικές που ισχύουν σήμερα, ο κόσμος κατευθύνεται προς θέρμανση 2,8°C έως το 2100. Οι παγκόσμιες εκπομπές έφτασαν περίπου 58,4 δισεκατομμύρια τόνους ισοδύναμου CO₂ το 2025, σχεδόν αμετάβλητες σε σχέση με το 2024. Κάθε κλάσμα του βαθμού μετράει: η διαφορά ανάμεσα σε 1,7°C και 2,8°C θέτει σε εντελώς διαφορετική τροχιά τις κοινότητες και την οικονομική σταθερότητα.

Υπάρχουν όμως και λόγοι αισιοδοξίας. Η ανάπτυξη των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας ξεπέρασε κατά πολύ τις προηγούμενες προβλέψεις, και περισσότερες από 200 αξιολογήσεις πολιτικών δείχνουν ότι οι καλά σχεδιασμένες κλιματικές πολιτικές μπορούν να μειώσουν πραγματικά τις εκπομπές.

Γιατί έχει σημασία πόσο καιρό μένουμε πάνω από τον 1,5°C

Σημασία δεν έχει μόνο πόσο ψηλά ανεβαίνει η θερμοκρασία, αλλά και πόσο καιρό μένει εκεί. Μελέτη του 2024 στο Nature βρήκε ότι κάθε 100 χρόνια που μένουμε πάνω από τον 1,5°C προσθέτουν περίπου 40 εκατοστά στην άνοδο της στάθμης της θάλασσας έως το 2300. Η άνοδος αυτή προστίθεται στα περίπου 80 εκατοστά που αναμένονται ούτως ή άλλως, ακόμα κι αν η θέρμανση σταθεροποιηθεί στον 1,5°C. Ο κίνδυνος να περάσουμε κρίσιμα όρια χωρίς επιστροφή (tipping points) παραμένει σημαντικός, εκτός αν η θέρμανση πέσει ξανά κάτω από τον 1°C.

Το Zero Carbon Analytics προσθέτει ότι οι ωκεανοί αντιδρούν αργά, οπότε τα θαλάσσια οικοσυστήματα μπορεί να μείνουν λιγότερο φιλόξενα για αιώνες. Ξεχωρίζει όσα μπορούν να ανακάμψουν από όσα δεν μπορούν:

• Πιθανώς αναστρέψιμα: η έκθεση σε επικίνδυνα επίπεδα ζέστης.
• Πιθανώς μόνιμα ή μακράς διάρκειας: η απώλεια βιοποικιλότητας, η άνοδος της στάθμης της θάλασσας, η υπέρβαση κρίσιμων ορίων και οι θάνατοι από υπερβολική ζέστη που έχουν ήδη συμβεί.

Πόσο θα κρατήσει η υπέρβαση εξαρτάται από το πόσο γρήγορα θα μειωθούν οι εκπομπές και από το αν αργότερα θα μπορέσουμε να απομακρύνουμε διοξείδιο του άνθρακα από την ατμόσφαιρα. Ο χρόνος πιέζει: ερευνητές του Πανεπιστημίου του Leeds εκτιμούν τον εναπομείναντα προϋπολογισμό άνθρακα για τον 1,5°C σε περίπου 130 δισεκατομμύρια τόνους, δηλαδή λίγο πάνω από τρία χρόνια των σημερινών εκπομπών. Οι συγγραφείς της μελέτης στο Nature προειδοποιούν ότι μπορεί να χρειαστούν αρκετές εκατοντάδες γιγατόνοι δυναμικότητας απομάκρυνσης άνθρακα, που θα πρέπει να έχει δημιουργηθεί από νωρίς, ενώ το πιο φιλόδοξο σενάριο του UNEP προϋποθέτει την απομάκρυνση περίπου 320 δισεκατομμυρίων τόνων CO₂ από την ατμόσφαιρα μέχρι το 2100. Με τόση αβεβαιότητα για το αν η απομάκρυνση μπορεί να γίνει σε τέτοια κλίμακα, οι μειώσεις εκπομπών σήμερα παραμένουν ουσιώδεις.

Τι σημαίνει για την επιχείρησή σας

• Κοιτάξτε τη διάρκεια, όχι μόνο την κορύφωση. Δοκιμάστε σενάρια με την ίδια μέγιστη θερμοκρασία αλλά διαφορετικό χρόνο πάνω από τον 1,5°C. Το Zero Carbon Analytics προτείνει να εξετάζετε και ανώτατο όριο κορύφωσης κοντά στους 1,8°C.
• Ξεχωρίστε ό,τι αναστρέφεται από ό,τι μένει για πάντα. Η άνοδος της στάθμης της θάλασσας, η απώλεια βιοποικιλότητας και τα κρίσιμα όρια θέλουν διαφορετική αντιμετώπιση από τη θερμότητα, που μπορεί να υποχωρήσει στο μέλλον.
• Μην βασίζεστε στο ότι θα αφαιρέσουμε αργότερα τον άνθρακα. Πολλά σενάρια υποθέτουν ότι μεγάλες ποσότητες διοξειδίου του άνθρακα θα αφαιρεθούν στο μέλλον από την ατμόσφαιρα. Ρωτήστε τι θα σήμαινε για την εταιρεία σας αν αυτό καθυστερήσει ή δεν γίνει ποτέ.
• Σκεφτείτε και την προσαρμογή. Όσο πιο πιθανή γίνεται η υπέρβαση, τόσο πιο σημαντικές γίνονται οι επενδύσεις σε προσαρμογή και ανθεκτικότητα, για εταιρείες και χρηματοπιστωτικά ιδρύματα.

Θέλετε να δείτε τι σημαίνει η υπέρβαση του 1,5°C για τη δική σας επιχείρηση; Η Verallis μπορεί να σας βοηθήσει να ενσωματώσετε σενάρια υπέρβασης στις εκτιμήσεις κλιματικού κινδύνου σας.

 

Πηγές

UNEP: Emissions Gap Report 2026 (The point of return)

Carbon Brief: UNEP, opportunity has “been lost” to meet 1.5C warming limit without “overshoot”

UNRIC: UNEP Emissions Gap Report 2026, 1.5°C overshoot inevitable

Copernicus: Second-warmest September, global temperatures stay above 1.5°C

WMO: New report suggests more global temperature records ahead

Nature (2024): Overshoot and committed sea-level rise (Schleussner et al.)

Carbon Brief: How to minimise the risks from overshooting the 1.5°C limit

Zero Carbon Analytics: Beyond 1.5°C, what the science says about overshoot

University of Leeds: Three years left of remaining carbon budget for 1.5°C